تیزهوشان آزمونهمه مقالاترسم شکل برای حل مسئله ششم؛ متن را به مدل ساده تبدیل کن
رسم شکل برای حل مسئله ششم یعنی به‌جای نقاشی‌کردن همه جزئیات، فقط مقدارها، رابطه‌ها و خواسته را با خط، جعبه یا پیکان نشان بدهی. ابتدا چیزهای معلوم را برچسب بزن، بخش نامعلوم را با علامت سؤال مشخص کن و بعد محاسبه‌ای را انتخاب کن که از روی مدل دیده می‌شود.
چه مسئله‌ای را به شکل تبدیل کنیم؟
این روش برای مسئله‌ای مفید است که رابطه میان مقدارها در متن پنهان شده باشد؛ مانند بیشتر و کمتر، کل و جزء، فاصله یا چند مرحله حرکت. اگر سؤال یک محاسبه مستقیم و روشن دارد، شکل اضافی فقط وقت می‌گیرد. پیش از رسم از خودت بپرس: «کدام رابطه را با خواندن متن به‌تنهایی خوب نمی‌بینم؟»
رسم شکل برای حل مسئله ششم در چهار گام
اول خواسته را در یک عبارت کوتاه بنویس. سپس هر مقدار معلوم را کنار یک خط یا جعبه قرار بده. رابطه‌ها را با طول خط، بخش‌بندی جعبه یا پیکان نشان بده و مجهول را با ؟ علامت بزن. در پایان، پیش از حساب‌کردن، مدل را با تک‌تک جمله‌های مسئله تطبیق بده تا چیزی اضافه یا جاافتاده نباشد.
مثال حل‌شده: دو مقدار با مجموع و اختلاف
سارا و نیما روی‌هم ۱۵ مهره دارند و نیما ۳ مهره بیشتر از سارا دارد. برای سارا یک جعبه و برای نیما یک جعبه هم‌اندازه به‌علاوه یک بخش ۳تایی بکش. بخش اضافه را از کل کم کن: ۱۵ منهای ۳ برابر ۱۲ است. دو جعبه برابر روی‌هم ۱۲ می‌شوند؛ پس سهم سارا ۶ و سهم نیما ۹ است. کنترل کن: مجموع ۱۵ و اختلاف ۳ است.
از چه شکل ساده‌ای استفاده کنیم؟
برای مقایسه مقدارها، خط یا نوار جعبه‌ای مناسب است؛ برای حرکت و جهت، پیکان؛ برای بخش‌های یک کل، یک نوار تقسیم‌شده؛ و برای ارتباط چند شیء، چند دایره با خط اتصال. لازم نیست شکل واقعی مهره، کتاب یا مسیر را زیبا بکشی. هر جزء باید یا یک داده، یک رابطه یا خواسته را نشان دهد؛ جزئیات تزئینی را حذف کن.
سه خطای رایج در مدل‌سازی متن
نخست، طول دو خط را متفاوت می‌کشی بی‌آنکه متن چنین رابطه‌ای گفته باشد. دوم، عدد را به جزء نادرست می‌چسبانی؛ مثلاً مقدار «بیشتر» را کلِ یکی از دو مقدار فرض می‌کنی. سوم، پس از رسم فوراً حساب می‌کنی و مدل را با متن کنترل نمی‌کنی. کنار هر خط یا جعبه نام آن را بنویس تا معنایش در میانه حل عوض نشود.
تمرین عملی: مسئله قفسه کتاب
در دو قفسه روی‌هم ۳۶ کتاب است و قفسه بالا دو برابر قفسه پایین کتاب دارد. برای قفسه پایین یک جعبه و برای قفسه بالا دو جعبه هم‌اندازه بکش. حال سه جعبه برابر مجموعاً ۳۶ هستند؛ مقدار هر جعبه ۱۲ می‌شود. بنابراین قفسه پایین ۱۲ و قفسه بالا ۲۴ کتاب دارد. با جمع ۱۲ و ۲۴ و نیز رابطه دوبرابری پاسخ را بررسی کن.
چک‌لیست کنترل شکل پیش از محاسبه
پیش از انتخاب عملیات این پنج پرسش را مرور کن: ۱) خواسته با ؟ مشخص است؟ ۲) هر عدد به جزء درست وصل شده؟ ۳) همه رابطه‌های متن در مدل دیده می‌شوند؟ ۴) چیزی که متن نگفته به شکل اضافه نکرده‌ام؟ ۵) پاسخ نهایی را می‌توانم دوباره در متن جای‌گذاری کنم؟
این روش را با راهبرد مناسب کامل کن
اگر صورت سؤال چند قید دارد، پیش از مدل‌سازی از راهنمای خواندن دقیق سؤال‌های چندشرطی کمک بگیر. اگر شکل نخست مسئله را روشن نکرد، با تمرین انعطاف‌پذیری ذهنی دلیل تغییر نمایش را مشخص کن. برای مسئله‌هایی که هدفشان شمارش همه انتخاب‌های پیاپی است نیز نمودار درختی از نوار و جعبه مناسب‌تر است.
جمع‌بندی و مرز اطلاعات متغیر
یک مدل خوب، ساده‌تر از متن است و فقط معلوم‌ها، مجهول و رابطه ضروری را نگه می‌دارد. شکل را با متن بسنج، عملیات را از روی رابطه انتخاب کن و پاسخ را دوباره در هر دو کنترل کن. این مهارت به قالب یا تعداد مشخصی از سؤال‌ها وابسته نیست؛ ساختار دفترچه، زمان پاسخ‌گویی و ضوابط هر دوره را فقط از اطلاعیه رسمی همان سال بررسی کنید.