تیزهوشان آزمونهمه مقالاتحل سوالات چرخ و تسمه تیزهوشان؛ تسمه ساده یا ضربدری؟
برای حل سوالات چرخ و تسمه تیزهوشان، اول مسیر تسمه را ببین: تسمه ساده دو چرخ را هم‌جهت و تسمه ضربدری آن‌ها را خلاف‌جهت می‌چرخاند. اگر سؤال تعداد دور می‌خواهد، در مدل آرمانیِ بدون لغزش حاصل‌ضرب تعداد دور در قطر دو چرخ تسمه‌ای برابر است؛ جهت و تعداد دور را جدا حساب کن.
پیش از محاسبه، اتصال را نام‌گذاری کن
روی شکل مشخص کن کدام دو چرخ با تسمه ساده، تسمه ضربدری، تماس مستقیم یا محور مشترک به هم وصل‌اند. این اتصال‌ها قانون یکسانی ندارند. مسیر تسمه ساده از روی دو چرخ بدون تقاطع می‌گذرد؛ در تسمه ضربدری، دو شاخه تسمه میان چرخ‌ها از روی هم رد می‌شوند. اگر شکل تقاطع را روشن نشان نمی‌دهد، از روی حدس قانون انتخاب نکن.
حل سوالات چرخ و تسمه تیزهوشان در چهار گام
چرخ آغازین و جهت داده‌شده را علامت بزن. مسیر را اتصال‌به‌اتصال دنبال کن و کنار تسمه ساده «هم‌جهت» و کنار تسمه ضربدری «خلاف‌جهت» بنویس. اگر دو چرخ روی یک محور ثابت‌اند، جهت و تعداد دورشان یکسان است. فقط وقتی تعداد دور خواسته شده، قطر یا شعاع چرخ‌های دو سر هر تسمه را وارد رابطه کن و پاسخ نهایی را با همه اتصال‌ها بسنج.
تسمه ساده و ضربدری چه تفاوتی دارند؟
در تسمه ساده، بخش بالایی تسمه هر دو چرخ را از یک سمت می‌کشد؛ پس چرخ محرک و متحرک هم‌جهت‌اند. در تسمه ضربدری، تسمه به سمت مخالف چرخ دوم می‌رسد و جهت را عوض می‌کند. اندازه چرخ‌ها این قاعده جهت را تغییر نمی‌دهد؛ بزرگی و کوچکی فقط روی تعداد دور اثر می‌گذارند.
مثال پاسخ‌دار: یک شکل، دو نوع بستن تسمه
چرخ A را ساعت‌گرد فرض کن. اگر A با تسمه ساده به B وصل باشد، B نیز ساعت‌گرد است. اگر همان دو چرخ را با تسمه ضربدری وصل کنیم، B پادساعت‌گرد می‌شود. اکنون شکل را خودت بکش، روی تسمه یک نقطه بگذار و حرکت همان نقطه را در شاخه بالا یا محل تقاطع دنبال کن؛ این نشانه کمک می‌کند قاعده را فقط حفظ نکنی.
تعداد دور را از مسیر طی‌شده تسمه پیدا کن
در سؤال آرمانی که لغزش تسمه نادیده گرفته می‌شود، هر دو چرخ در لبه خود طول یکسانی از تسمه را عبور می‌دهند. بنابراین «تعداد دور × محیط چرخ» در دو طرف برابر است. چون محیط با قطر نسبت مستقیم دارد، می‌توان نوشت: دور چرخ اول × قطر چرخ اول = دور چرخ دوم × قطر چرخ دوم. اگر شعاع داده شده، همین رابطه با شعاع نیز برقرار است؛ قطر و شعاع را در یک محاسبه با هم مخلوط نکن.
مثال عددی: چرخ بزرگ‌تر چند دور می‌زند؟
قطر چرخ A شش سانتی‌متر و قطر چرخ B دوازده سانتی‌متر است. A هشت دور ساعت‌گرد می‌زند و تسمه ساده است. از رابطه ۸ × ۶ = دور B × ۱۲، به چهار دور می‌رسیم؛ B نیز به‌دلیل ساده‌بودن تسمه ساعت‌گرد است. اگر تسمه ضربدری بود، تعداد دور همان چهار باقی می‌ماند اما جهت B پادساعت‌گرد می‌شد.
در مسیر ترکیبی، هر اتصال را فقط یک بار اجرا کن
فرض کن A با تسمه ساده به B وصل است، B و C روی یک محورند و C با تسمه ضربدری به D متصل است. اگر A ساعت‌گرد باشد، B و C ساعت‌گرد و D پادساعت‌گرد است. جدول کوچکی با ستون‌های «از»، «به»، «نوع اتصال» و «اثر جهت» بساز. این جدول جلوی آن را می‌گیرد که یک تسمه را دوبار حساب کنی یا محور مشترک را با تماس مستقیم اشتباه بگیری.
سه دام رایج در سوالات چرخ و تسمه
دام اول، برعکس‌کردن جهت در هر تسمه است؛ تسمه ساده جهت را عوض نمی‌کند. دام دوم، استفاده از نسبت قطرها برای جهت است؛ نسبت فقط تعداد دور را تعیین می‌کند. دام سوم، فرض‌کردن نبود لغزش بدون توجه به متن است. رابطه عددی بالا برای مدل آرمانی است؛ اگر سؤال صریحاً از سرخوردن، توقف یا پارگی تسمه حرف می‌زند، باید همان داده تازه را در نظر بگیری.
تمرین رسم‌کردنی با پاسخ
سه چرخ A، B و C بکش. A با تسمه ساده به B و B با تسمه ضربدری به C وصل باشد. قطرها را به‌ترتیب ۴، ۸ و ۲ سانتی‌متر بگذار و فرض کن A شش دور ساعت‌گرد می‌زند. B سه دور ساعت‌گرد می‌زند؛ سپس ۳ × ۸ = دور C × ۲، پس C دوازده دور پادساعت‌گرد است. پاسخ را در دو سطر جدا ثبت کن: یک سطر برای جهت و یک سطر برای تعداد دور.
پیوند با مهارت‌های مکمل
اگر اتصال مستقیم دندانه‌ها یا نقش چرخ واسطه را می‌خواهی، مقاله حل سوالات چرخ دنده تیزهوشان را بخوان؛ آن صفحه قانون تماس دندانه‌ها را جدا آموزش می‌دهد. برای دنبال‌کردن جهت یک نشانه روی چرخ از تمرین تجسم فضایی و برای ثبت مرحله‌های مسیر از مدیریت چرک‌نویس کمک بگیر.
چک‌لیست نهایی و جمع‌بندی
پیش از ثبت پاسخ بپرس: ۱) نوع هر اتصال را از روی شکل تشخیص داده‌ام؟ ۲) تسمه ساده را هم‌جهت و ضربدری را خلاف‌جهت گرفته‌ام؟ ۳) جهت را از تعداد دور جدا نوشته‌ام؟ ۴) در رابطه عددی، هر دو اندازه از یک نوع‌اند؟ ۵) فرض بدون لغزش با متن سؤال سازگار است؟ جمع‌بندی: مسیر را بخش‌بندی کن، اثر هر اتصال را یک بار بنویس و در پایان جهت و دور همه چرخ‌ها را از ابتدا کنترل کن. این آموزش به قالب ثابتی وابسته نیست؛ جزئیات و ضوابط متغیر آزمون را فقط از اطلاعیه رسمی همان سال بررسی کنید.