تیزهوشان آزمونهمه مقالات
استدلال منطقی۹ دقیقه مطالعه

حل سوالات ترازوی هوش؛ برابری شکل‌ها را مرحله‌به‌مرحله پیدا کن

برای حل سوالات ترازوی هوش، هر ترازوی متعادل را یک برابری در نظر بگیر، شکل‌های یکسان را با مقدار یکسان بنویس، چیزهای مشترک دو کفه را حذف کن و رابطه ساده‌شده را در ترازوی بعدی جای‌گذاری کن. پاسخ نهایی باید همه ترازوهای داده‌شده را هم‌زمان متعادل نگه دارد.

۰1

پیش از حساب‌کردن، زبان ترازو را درست بخوان

اگر دو کفه هم‌سطح‌اند، مجموع مقدارهای دو طرف برابر است. اگر یک کفه پایین‌تر نشان داده شده، فقط زمانی آن را سنگین‌تر بدان که صورت سؤال همین قرارداد را تأیید کرده باشد. تعداد هر شکل را جداگانه بشمار و نشانه‌های شبیه را یکی فرض نکن؛ تفاوت کوچک در رنگ، اندازه یا علامت درون شکل ممکن است معنای تازه‌ای داشته باشد.

۰2

حل سوالات ترازوی هوش در پنج گام

برای هر ترازو یک خط جدا بنویس. شکل‌های تکراری را با نام کوتاه مانند دایره، مربع و ستاره ثبت کن، سپس تعدادشان را در هر کفه بنویس. مقدار یا شکل مشترک را از دو طرف کم کن، رابطه ساده را در خط بعد جای‌گذاری کن و در پایان مقدارهای به‌دست‌آمده را در همه خط‌های اصلی آزمایش کن. هیچ رابطه‌ای را فقط با یکی از ترازوها قطعی نکن.

۰3

حذف مشترک یعنی تعادل را در هر دو طرف یکسان تغییر بدهی

فرض کن یک کفه «دو دایره و یک مربع» و کفه دیگر «یک دایره و سه مثلث» دارد. چون یک دایره در هر دو طرف دیده می‌شود، می‌توانی از هر کفه یک دایره برداری؛ رابطه ساده‌تر می‌شود: «یک دایره و یک مربع برابر سه مثلث». برداشتن فقط از یک طرف تعادل را خراب می‌کند. شکل‌ها را نیز فقط وقتی حذف کن که واقعاً یکسان باشند.

۰4

مثال حل‌شده: از مقدار معلوم به شکل ناشناخته برس

ترازوی اول می‌گوید دو ستاره و یک دایره روی‌هم ۱۴ واحدند. ترازوی دوم مقدار دایره را ۶ واحد نشان می‌دهد. دایره را در رابطه اول جای‌گذاری کن: دو ستاره به‌علاوه ۶ برابر ۱۴ است. پس دو ستاره ۸ و هر ستاره ۴ واحد است. کنترل نهایی: ۴ + ۴ + ۶ دوباره ۱۴ می‌شود؛ بنابراین هر دو داده با پاسخ سازگارند.

۰5

وقتی هیچ عددی نداریم، رابطه‌ها را جای‌گذاری کن

فرض کن ترازوی اول نشان می‌دهد دو مثلث با یک دایره برابرند و ترازوی دوم می‌گوید یک دایره و یک مربع با سه مثلث برابر است. به‌جای دایره در رابطه دوم، دو مثلث بگذار؛ حال دو مثلث و یک مربع با سه مثلث برابر است. با حذف دو مثلث از دو طرف می‌فهمی یک مربع با یک مثلث برابر است. بدون یافتن وزن عددی هم رابطه شکل‌ها روشن شده است.

۰6

تمرین عملی با پاسخ: دو رابطه را هم‌اندازه کن

سه مربع با دو دایره برابرند. همچنین یک دایره و یک مربع روی‌هم ۱۵ واحدند. برای هم‌اندازه‌کردن رابطه دوم، آن را دو برابر کن: دو دایره و دو مربع برابر ۳۰ واحد می‌شوند. حال به‌جای دو دایره، سه مربع بگذار؛ پنج مربع برابر ۳۰ است. پس هر مربع ۶ و هر دایره ۹ واحد است. کنترل کن: ۳ × ۶ = ۲ × ۹ و ۹ + ۶ = ۱۵.

۰7

سه دام رایج در معمای ترازوی دوکفه‌ای

دام اول این است که به‌جای مجموع کفه، فقط تعداد شکل‌ها را مقایسه کنی؛ یک شکل می‌تواند ارزشی بیشتر از چند شکل دیگر داشته باشد. دام دوم، تقسیم مقدار یک جفت شکل میان اجزای متفاوت آن بدون داشتن رابطه کافی است. دام سوم، استفاده از پاسخ یک خط بدون کنترل بقیه ترازوهاست. اگر داده‌ها بیش از یک پاسخ ممکن می‌سازند، مسئله هنوز اطلاعات کافی نداده است.

۰8

مهارت‌های مکمل برای مرتب‌کردن رابطه‌ها

اگر متن سؤال در کنار شکل‌ها چند قید دارد، نخست با راهنمای خواندن سؤال‌های چندشرطی داده‌ها و محدودیت‌ها را جدا کن. برای تبدیل تصویر ترازو به خط و جعبه از روش رسم شکل برای حل مسئله ششم کمک بگیر. اگر مقدارها فقط از راه چند پاسخ موقت پیدا می‌شوند، روش حدس و آزمایش منظم را به کار ببر و نتیجه هر حدس را با تمام کفه‌ها بسنج.

۰9

چک‌لیست کنترل و جمع‌بندی

پیش از ثبت پاسخ بپرس:
۱) آیا تعادل یا جهت کفه‌ها را درست خوانده‌ام؟
۲) آیا همه نمونه‌های یک شکل واقعاً یکسان‌اند؟
۳) آیا هر حذف یا ضرب را در هر دو طرف انجام داده‌ام؟
۴) آیا پاسخ، تمام ترازوها را هم‌زمان درست می‌کند؟
۵) آیا داده‌ها برای یک پاسخ یکتا کافی‌اند؟
در پایان رابطه ساده‌شده را با تصویر اصلی تطبیق بده. این روش به قالب یا تعداد ثابتی از سؤال‌ها وابسته نیست؛ نوع سؤال، زمان پاسخ‌گویی و ضوابط هر دوره را فقط از اطلاعیه رسمی همان سال بررسی کنید.

تحریریه تیزهوشان آزمونآموزش‌های کاربردی برای دانش‌آموزان ششم و خانواده‌ها